Братовщинысе пасулаште пырчан культурым ончен-куштымаште у технологий-влакым кучылтыт

Чыла тиде тӱняште вашталтеш. Теҥгече «законышто» ик постулат лийын гын, таче – весе. Технологий-влакат тыгак. Помышленностьышто раш, научный прогресс эре ончыко кая. А теве ял озанлыкыште, пырчым куштымаште, мом уым шонен муаш эше лиеш манын, шоналта дыр южиктыже. Лиеш улмаш. Шонат да илышыш шыҥдарат. Оренбург гыч Терентий Мальцев эше эртыше курымын покшелныже, пасум мардеж эррозий деч аралыме йӧным муын. А теве Канаде гыч фермер-влак эше мӱндыркӧ каеныт. Нуно мландым огыт курал, тудын кӱшыл ужашыжым веле культивироватлат да ӱдат. Тыгай технологий дене пайдаланыме годым кугу лектышым саде ийынак але весыжын вигак налаш от тӱҥл, конешне. Тыгай процесс жап ден чытымашым йодеш. Канадыштат мланде мемнан гаяк. Сандене Попов Михаил Лонидович шочмо ялыштыже ял озанлык предприятийым ыштымеке, тиде у технологий дене пайдаланаш лийын.

«ИТС-Агро» ООО районыштына у озанлык. Кум ий веле пашам ышта. Тудым Ижевск ола гыч бизнесмен Попов Михаил Леонидович организоватлен. Тудо шкеже Братовщине ялыште шочын, тыште тудын аваже – Любовь Алексеевна – ила. Кунам дыр тиде кугу руш села лийын, Совет Ушем Герой Дмитрий Ильич Лазаревын шочмо верже. Кызыт тиде ял чылт иземын. Калык кугу ола ден селалашке илаш каен. Братовщине ял гыч райрӱдышкӧ нылле километр утла лиеш, цивилизаций гыч ик электричество веле. Газ тышке але толын шуын огыл. Корнышкат асафальтым шарыме огыл. А эн тӱҥжӧ – колхоз шаланыме дене пырля, тыште ял калыклан пашамат нигушто ышташ лийын. Михаил Леонидовичат ала-кунам тиде ял гыч каен лийын. Шке пиалжым шочмо верже деч мӱндырнӧ муын, туге гынат ялжым монден огыл. Окса нигунамат шуко ок лий. Тыгак миллиардер, миллионер-влаклант тудо ок сите манын ойлат. Михаил Попов оксаж дене яхте ден футбол клуб-влакым налаш тӱҥалын огыл. Оксам тудо шочмо ялышкыже пыштен. Тудын тыршымыжлан кӧра Братовщине ден Яш пасулаште уэш кинде шочеш. Шочмо ялыштыже ООО-м ышташлан, район администрацийын ял озанлык пӧлкажын данныйже почеш, Михаил Леонидович 180 миллион теҥге утлам пыштен. Тиде – производственный базым, ял озанлык машина паркым ден орудий-влакым гына шотлаш гын. А пашаеҥ-влаклан пашадар – тиде посна.

Озанлыкын производственный пӧлемышт-влак – пырчым аралаш ныл кугу ангар; техникылан кок гараж, иктыше шокшо, тыште телымат олмыктымо пашам намияш лиеш; пырчым коштымо комплекс; 600 тонным висаш автовиса; гирбицид ден минераль ӱяҥдышым йӧрашлан лӱмын ыштыме пӧлем. Ял озанлык технике парк кугу куатан «Clааs-Aceon 940» колесан трактор, ӱдымӧ комплекс, МТЗ-1221 ныл трактор, «Acros» ныл комбайн; «Туман-2М» опрысктваитель, чыла технике – у. «ИТС-Агро» ООО пашажым шке вийже дене тӱҥалын.

Шушаш ийлан, кузе мыланна ял озанлык пӧлкаште увертарышт, Михаил Леонидович фермым ышташ да вольыкым ончаш налаш шона. Пашашке адакат 200 утла миллион теҥгем пыштыме лиеш.

Пырчым куштымо «Ноу-тилл» технологий вигак кугу пырче лектышым ок сӧрӧ. Икымше ийыште «ИТС-Агро» ООО пырчан ден технический культурым шонымыж деч шагалрак налын. Кодший паша сайынрак каен, а тений гектар гыч 20 центнер дене пырчым поген налыныт. Шуко огыл гынат, районысо кока шотым налаш гын, тиде начар лектыш огыл.

Мландым нулевой технологий дене обрабатыватлымашын пайдаже шукырак, – каласкала озанлыкын агрономжо Анастасия Волкова. – Нуно пырчым тыглай, чылалан палыме йӧн дене ӱдымӧ деч чотак ойыртемалтыт. Тудын тӱҥ технологий кылжым каласкалынем. Шошым ме мландым куралде, лач культивироватлена гына, ӱдена. Тыгодым минераль ӱяҥдышым шавена. Вара кеҥеж мучко кок-кум гана гирбицид-влак дене «Туман 2М» самоходный опрыскиватель дене химпрополкым ыштена. Тиде жапыштак минераль ӱяҥдышымат шавена. Кунам шыжым, киндым погена, посна тӱредме пасум кодена, а олымым тыге тыгыдемдена, тудо пасу мучко иктӧр вочшо, вара лӱмын ыштыме тырма дене тырмалена. Тыге, мландым аралыше слой лиеш, тудо вӱд да мардеж эррозий ваштареш кучедалеш, вӱдым куча, шӱклан кушкаш йӧным ок ыште да шуко молат. Тыге ыштен кукшӧ кинде лектышым налаш лиеш. Нулевой технологий дене пайдаланыме годым, лӱмын ыштыме севооборотым кучаш да тушко сидерат-влакым пурташ кӱлеш. Минераль ӱяҥдыш ден ядохимикат-влакым кучылтмаштат нунын шке йӧнышт уло. Икманаш, паша куштылго огыл. Но чыла правил почеш ышташ гын, лектышат сай лиеш.

Тыршымын результатше тачылан уло. Тений «ИТС-Агро» ООО мланде пашаеҥже-влак 2 тӱжем утла гектарыште пырчан да технический культурым ӱденыт. Тӱҥ шотышто, 940 гектарыште, шыдаҥым ӱденыт. Тыгак шожым, уржам, шемшыдаҥым, рапсым, кокияш шыдаҥ ден тритикалем.

«ИТС-Агро» ООО-н коллективше кугу огыл. Тыште чылаже шым еҥ веле тырша. Чыланат профессиональ улыт. Кеч-могай ял озанлык технике денат пашам ыштен кертыт. Кӱлеш гын, икте-весыштым вашталтен сеҥат. Кугу куатан «Clааs-Aceon 940» колесан трактор, «Барго» анкерный сеялке дене эн ончыч Александр Агапов тыршаш тӱҥалын. Кызыт тудын дене Владислав Изибаев тырша. Александр Николаевич Сергей эргыж дене «Acros» комбайн да МТЗ трактор дене тыршат. Вес кок комбайн дене Жора Никсонов ден Артем Ахметьянов пашам ыштат. Артем Минилбаевич кеҥежым эше «Туман – 2 М» самоходный опрыскивательын штурвалышкыже шинчеш. Пырчым коштымо комплексын операторжо – кӱкшӧ класан профессионал Михаил Александрович Абдулгареев. Икманаш, чыла технике ӱшанле кидыште. Моло еҥ-влаклан нуным огытат ӱшане ыле, докан.

Коллективым да чыла производственный процессым «ИТС-Агро» ООО-н исполнительный директоржо Сергей Анатольевич Огуречников вуйлата. Тудо профессийже дене агроном улеш. «Ноу-тилл» технологийын практике ден теорйжым палыше еҥ улеш. Тудо тиде опытым мландым «нулевой» технологий дене обрабатыватлыше озанлыклаште поген. Калык у технологийым шымла да вара пашаште кучылташ тырша. Сергей Анатольевич шке шинчымашыж дене практикыжым Братовщине пасулаште кучылтеш да тидыже пеш сай миен лектеш.

Тений Михаил Леонидович Огуречниковлан полышкалышым муын. Тиде – самырык специалист-агрохимик Анастасия Волокова. Анастасия Янаул районысо Канигово ялыште шочын, шошым Ижевск оласе ял озанлык академийын бакалавриатшым пытарен. Кызыт паша деч кӱрылтде магистратурыш тунемаш пурен.

– Мартыш мемнан деке тунемме заведенийыш Михаил Леонидович толын да шке озанлыкше нерген каласкалыш, – ойла Анастасия Волкова. – Мылам чыла тиде оҥайын чучо. У технологий, паша опыт, пашаште шуаралташ йӧн уло да эше пӧрт, ача-ава деч мӱндырно огыл. Вашлиймаш деч вара мый Михаил Ленидович деке мийышым. Тудо мыйым колышто, резюмедым колто, ончалына, мане. Вара мый кок гана тудын деке собеседованийыш мийышым. Кугу опытан агроном, пӧръеҥ-влак приемныйышто шинченыт. А тудо мыйым ойырен налын. Теве тыге, май тылзе гыч мый «ИТС-Агро» ООО-то пашам ыштем. Тыште мылам келша. Кеч бытовой планыште эше шуко ышталтын огыл гынат, жап эртымеке, ӱшанем, чыла лиеш. Михаил Леонидовичат ӱшандарыш, кугыжанышат самырык специалист семын полша мане, документ-влакым республикысе ял озанлык министерствыш колтенам…

Самырык еҥ шукыжо олашке илаш каяш тырша. Тушто вет чыла уло. Но чыланат тыгай огытыл, Настя Волкова гай еҥ-влакат улыт.

– Олаште мый илен ом керт, – ойла тудо. – Мый ялыште шочын-кушкынам да ял мыланем келша, тыште шып, чыла чонлан келшыше. Ялыштат быт йӧным оласе деч начар огыл ышташ лиеш. Тыланымаш гына лийже.

Идалык але кок ий гыч Михаил Леонидовичлан ял озанлык вузлаште адакат самырык специалист-влакым кычалаш перна. Зоотехник, ветеринар-влак кӱлыт. Тудо муэш, Братовщиныш конда. Тек нунышт тыште тыршат, пашадарым ыштат, ешым чумырат, икшыве-шамычым ончен-куштат. Тек Братовщине мланде яра ынже шого…

Ю. Шамсутдинов.