Краснохолмский селаште спортым вияҥдыме шотышто йодыш-влакым лончыленыт

Спорт дене кылдалтше йодыш-влак шотышто кӱлынак мутланаш манын, Краснохолмский селасе ветеран-влак вашлиймашке физический культура, спорт да туризм шотышто районысо комитетым вуйлатыше В.И. Кугубаевым, «Лидер» ДЮСШ вуйлатыше В.П. Мадиевым ӱжыныт. Кугу тӱткышым массовый спорт вияҥмылан ойырымо.

Тиде вашлиймаште кок курымашлык йодышлан – кӧ титакан да мом ышташ – вашмутым пуаш тыршеныт.

– Села верч чонем коржеш, тыште 8 тӱжем утла калык ила, районышто ик эн кугу села, а спорт вияҥме шотышто нимо ок ышталт. Эртыше кеҥежым футбол дене Краснохолмский селасе команде призер-влак радамышкат логал кертын огыл. А кунам дыр селасе футболист-влак таҥасымашке Бирск, Нефтекамск, Благовещенск олалашке миеныт да тушеч сеҥымаш дене пӧртылыныт. Ече денат таҥасымаш уке: ныл кугу школ, а нуно кеч икте-весышт денат огыт таҥасе, район таҥасымашлаште участвоватлыме нерген ойлыманат огыл. Кунам дыр мый шкежат ече дене куржталыман, ончыл верлам наледенам, 60 ий ончыч налме Чап грамотем-влак кызытат улыт. А вет ме таҥасыме верлашке шке, ече дене каенна, Агытан ял гоч. Молан холммыт таҥасымашлаште огыт участвоватле? Ечышт уке мо?

Куштылго атлетике денат паша начар. Ожно, кунам лум шулен гына пыта, стадионыш калык рӱж погына ыле. Кызыт гын тушто нигӧм от уж, куржталме корно-влакым шудо петырен, йоча-шамыч кужытыш, кӱкшытыш тӧрштылмӧ мо тыгай огытат пале, очыни.

Йоча пайремлаштат тӱрлӧ развлечений шуко уло, а молан дыр спорт таҥасымаш-влак уке, огыт эртаре нуным. Краснохолмский селаште массовый спорт дене ситуаций моткоч начар – ветеран-влак каят, а самырык еҥ-влак ушнаш огыт вашке. Иктаж-мом гынат ышташ кӱлеш.

– Школлаште спорт паша намиялтеш, а теве пашам ыштыше самырык еҥ-влак дене тидын шотышто нимогай паша ок ышталт. Шарналтыза, кузе шке жапыштыже ме волейбол дене Башкирий мучко таҥасымашлашке коштынна, район-влак коклаште чемпион лийынна. Мемнан селаште кандаш тӱжем еҥ ила да эше воктен верланыше ял-влак, а сай тренер уке, тиде пашам намияш спортышто чыла палыше да умлышо специалист кӱлеш. Паша верже гыч ок тарване гын, район вуйлатышылан возаш кӱлеш.

– Тачысе кечылан мемнан район республикыште физкультура да спорт вияҥме шотышто эн ончылно улеш. Мемнан воспитанникна-влак Россий да тӱнямбал кӱкшыт таҥасымашлаште участвоватлат да сеҥат. Шукерте огыл Келтей ял гыч бобслеист Иван Ленючев тӱнямбал кубокын этапыштыже кумшо верым налын, Калмиямучаш гыч Луиза Дмитриева кеҥежым Москвасе тӱнямбал марафонышто сеҥен. Мемнан район гыч спортсмен-влак Башкирийын чумыр командыштыже гына огыл, Российын чумыр командыштыштат участвоватлат.

Спорт вияҥашлан чыла йӧнымат ыштыме – кок ДЮСШ – Калтаса ден Краснохолмский селалаште – уло, кум хоккеей коробко пашам ышта. Мемнан йӱдвел-касвел зонышто эн ончыч спорткомплексым лач Краснохолмский селаште чоҥымо. Чыла йӧнат уло, лач пашаеҥым, сай тренерым муын огына керт. Пашадар изи, тыгай пашадарлан шукышт пашам ышташ огыт кӧнӧ.

Краснохолмский селаште ме эше тунемше-влакым кузе гынат спорт дене кылым кучаш таратен шогена, а теве самырык еҥ-влак шукышт вахте йӧн дене пашам ыштат, тиде виян спортсмен-влак, а таҥасымаш кече толын шуэш, нуно уке улыт, пашашке каеныт. А Краснохолмскийын чапшым кызыт селаште кодшо- еҥ-влак аралат. Сандене результат-влакат начаррак улыт.

В.П. Порошин:

– Кузе тунемше-влакым ече ӱмбак шогалташ?

В.И. Кугубаев:

– Ынде школлаште инвентарьым, поснак ечым тугок огыт пу. Олаласе спорт секцийыш коштшо йоча-шамычлан ача-ава-влак тичмаш комплектым шке налшаш улыт. Мый кок ий ончыч Краснохолмский селашке 10 мужыр ечым конденам ыле, кушто нуно? Ала-кушто кият? Эше тӱҥалтыш класслаште йоча-влак кумылын спорт дене кылым кучат гын, а варарак 9-ше, 11-ше класслаште нунылан ОГЭ ден ЕГЭ кӱлешанрак лиеш. Нуно спорт секцийлашке коштмым чарнат.

«Норма жизни» национальный проектым илышыш шыҥдарашлан, 2024 ий марте 55 процент калык спорт дене кылым кучышаш улеш. Тидлан цельыш виктарыме оксам ойырымо.

– Краснохолмский селасе «Лидер» ДЮСШ образований пӧлка деч пашам ышта, секцийлаште йоча-шамыч урок-влак деч вара заниматлалтыт – 15.00 гыч 19.00 шагат марте. Чынжым гын «Лидер» 8.30 шагатеш почылтеш да 21.00 шагат марте пашам ышта. Секцийлаште йоча-влак ныл шагат заниматлалтыт, тыгак могай школышто спортзал уке мемнан дене заниматлалтыт. Тыгак кугыеҥ-влакат тышке волейбол, футбол, баскетбол дене модаш коштыт, неле атлетике, кучедалмаш дене заниматлалтыт. Кечылан кокла шот дене мемнан дене 200 еҥ лиеш. ДЮСШ – тыгай организаций, кушто йоча-шамыч шке кумылын спорт дене заниматлалтыт. Толмыжо шуэш – толеш, уке – тугеже уке. Йоча спорт дене кылым кучыжо манын, мом гынат ышташ кӱлеш, докан? Сай тренер кӱлеш, а тудыжо мемнан дене уке. Штат расписаний почеш мемнан дене ныл тренер пашам ыштышаш, а ыштат кокыт веле, коклан школ туныктышо-влакым налына. Тыгай пашадарлан нигӧ пашам ышташ ок кӧнӧ.

– Районат, Краснохолмский селат тичмаш культурно-массовый да спорт илыш дене илат. Кӧ чынжымак заниматлалташ шона гын, тидын шотышто чыла ышта. «Лидер» индеш шагат кас марте пашам ышта. Тудо нигунамат яра ок шого. Толза – ончалза, таче 50 еҥ спортзалыште заниматлалташ тӱҥалеш.

–Мыйын шонымаште, спорт ситуаций селаште моло ийла дене таҥастарымаште начар огыл. Ончыч, конешне, ме самырыкрак лийынна, шуко шарналталтеш, кызыт пагыт весе, тидымат шотыш налман.

Кызыт спортын конкурентше шуко: интернет, телевизор да шуко молат. Йоча спорт деке шӱмаҥже манын, тудлан примерым ончыкташ кӱлеш, а тидым сайын лач ешыште ыштыман. Тиде йодышым школ да ача-ава-влакат ончышаш улыт.

Ме ойлена окса, теренер кӱлеш манын, а шкеже тидын шотышто мом ыштена? Спортым вияҥден колташ базе уло, ялсовет администраций пелен самырык еҥ-влакын пашашт да туризм шотышто специалист уло, лач пеҥгыдынрак йодмаш кӱлеш. Спорт вияҥме йодышым ялсовет депутат-влак дене Советыште лончылаш кӱлеш, тушко школ директор, физкультурым туныктышо, «Лидерын» специалистше-влакым ӱжаш кӱлеш.

Спорт нерген тыгайрак ӱчашымаш миен лекте. Мыняр еҥ – тунар шонымаш, а мемнан лудшына-влак тидын нерген мом шонат?